Tradita nuk është e shkuara. Është ajo që nuk na lejon të bëhemi dikush tjetër.

E megjithatë, shpesh e trajtojmë sikur t’i përkiste vetëm së kaluarës. E ruajmë, e përmendim, e vendosim në muze apo në evente që ndodhin një herë në vit dhe pastaj kthehemi te përditshmëria, a thua se kjo pjesë e identitetit nuk ka vend në të tashmen.

Në të vërtetë, tradita është një gjuhë që e kemi folur përpara se ta shpjegonim veten. Si çdo gjuhë e vjetër, e kemi lënë mënjanë ngadalë, duke e zëvendësuar me diçka më të lehtë për t’u përdorur sot.

Nuk e kemi humbur. Thjesht kemi zgjedhur të mos e flasim më.

Këtu nis Dorentina, një brand që e rikthen këtë gjuhë, por për ta folur pa e përkthyer.

Fragmente të traditës të rikthyera në forma dhe silueta moderne.

Koncepti mbështetet në riinterpretimin e kostumeve etnografike shqiptare, duke i vendosur në një kontekst të ri, ku trashëgimia bëhet pjesë e së tashmes.

Qëndisje tradicionale me dorë, të trashëguara nga kostumet popullore të grave.

Në modë, jemi mësuar që e shkuara të shfaqet si detaj, sa për ide, sa për të shkruar “inspired by”, por jo aq sa të ndryshojë mënyrën si e sheh një veshje. Te Dorentina ndodh e kundërta.

Ornamentet e qëndisura me dorë rikthehen si element qendror, duke i dhënë veshjes karakter dhe identitet.

Në sipërfaqe, gjithçka duket minimaliste: linja të pastra, forma të qarta, detaje që nuk kërkojnë vëmendje. Mbi këtë strukturë vendoset një përmbajtje që nuk është kurrsesi e heshtur.

Një interpretim më i lirë i elementeve dekorative të përdorura në veshjet tradicionale të grave.

Qëndisje të punuara me dorë, të dendura, mbi tekstile të errëta që i nxjerrin edhe më shumë në pah. Ngjyra që nuk janë zgjedhje estetike të momentit, por kujtesë e së shkuarës: e kuqe e thellë, e verdhë e fortë, jeshile dhe portokalli, si në kostumet e Veriut dhe Verilindjes, nga Dibra dhe zonat përreth, një përzgjedhje ornamentesh që i përkasin krahinave të ndryshme etnografike shqiptare.

Forma klasike e veshjeve tradicionale të grave, e sjellë në një interpretim minimalist dhe bashkëkohor.

Edhe motivet ndjekin të njëjtën logjikë: romb, kryq, forma të mbyllura, të ndërthurura me elemente bimore të stilizuara, që mbartin kuptime të përcjella brez pas brezi - mbrojtje, vazhdimësi, jetë.

Elemente autentike të veshjes tradicionale të rikonceptuara në një linjë të re.

Në Dorentina, asgjë nuk është vendosur për t’u dukur më bukur. Gjithçka është aty sepse ka mbijetuar mjaftueshëm për të arritur deri tek ne. Dhe kjo është diferenca.

Dorentina Krraba, themeluesja e Dorentina

Kjo bëhet edhe më e dukshme tek metali. Paftat e argjendta nga Gramshi, Librazhdi apo Korça nuk janë aksesorë për të plotësuar një veshje, por për ta mbajtur atë. Dikur mbanin veshjen të lidhur. Sot mbajnë gjithë vëmendjen.

Paftë argjendi, element tradicional i brezit, i punuar në argjend dhe i përdorur në disa zona të Shqipërisë.

Të punuara me një përmbajtje të lartë argjendi (600–800 karatë) dhe me rrënjë që shtrihen deri në periudhën Bizantine, këto elemente dëshmojnë një traditë të zhvilluar metalpunimi.

Sumbulla, stoli tradicionale në filigram, të realizuara në metal të larë në argjend ose ar.

E njëjta logjikë vazhdon me sumbullat dhe paftat filigrani, “fordullet”. Të realizuara në teknikën e filigramit, në bakër të larë në argjend apo ar, dhe shpesh të zbukuruara me gurë të kuq dhe jeshilë, ato krijojnë një ritëm në veshje që nuk është i rastësishëm.

Pafta filigrani (“fordulle”), stoli tradicionale e përdorur në veshje ceremoniale dhe pajë.

Këto stoli kanë qenë pjesë e veshjeve ceremoniale dhe festive deri në fillim të shekullit XX, duke ruajtur vazhdimësinë e përdorimit ndër vite.

Fordullet kanë qenë simbol i statusit dhe i mjeshtërisë artizanale.

Jelekët nga Kukësi, Zadrima, Gramshi, secili me gjuhën e vet krahinore, nuk kanë qenë kurrë vetëm veshje, por shenjë përkatësie, statusi, mënyre jetese.

Jelek tradicional me detaje të pasura zbukuruese, i përdorur në veshje ceremoniale dhe festive.

Të punuar me mjeshtëri të lartë dhe të zbukuruar me filigram në ar dhe argjend, ato dëshmojnë nivelin e zhvilluar të artizanatit shqiptar në fund të shekullit XIX dhe fillim të shekullit XX.

Çdo detaj ka qenë i qëllimshëm. Edhe sot, te Dorentina, e ka.

Në Dorentina, këto elemente nuk qëndrojnë si kujtime për nostalgji. Ato hyjnë në një realitet tjetër, për t’u mbajtur me dinjitet.

Ndoshta kjo është ajo që e bën këtë qasje të rrallë. Sepse Dorentina nuk e modernizon traditën. Nuk e zbut. Nuk e përkthen në gjuhën e sotme.

Në një moment kur shumë gjëra duken njësoj, kjo nuk është pak. Sepse nuk ka të bëjë me nostalgjinë për të kaluarën, por me një qasje më të thjeshtë: që disa gjëra nuk kanë nevojë të ndryshojnë për të qenë të sotme.

Që disa gjëra mbërrijnë deri te ne jo sepse janë ruajtur me kujdes, sepse kanë qenë gjithmonë të vërteta.

Dhe kur i sheh kështu, te Dorentina, e kupton: tradita nuk është e shkuara; është ajo që nuk e kemi lënë të na ikë.