Në një kohë kur kufijtë mes reales dhe digjitales po bëhen gjithnjë e më të paqartë, ekspozita “SHIFT – Solo Show” nga Shuk Orani sjell një përballje të pazakontë me vetveten përmes inteligjencës artificiale. E ekspozuar në Galeria GOCAT, me mbështetjen e Fondacioni Mane, vepra fton vizitorët të reflektojnë mbi identitetin, origjinalitetin dhe vetëdijen në një epokë të ndërmjetësuar nga teknologjia. Në këtë intervistë me artistin, zbulojmë më shumë rreth idesë, realizimit dhe pyetjeve që ngre kjo vepër e cila mund të vizitohet deri më 3 maj.
Çfarë është dhe si funksionon instalacioni ‘Shuk Oran si Avatar’?
Në thelb të instalacionit është një sistem i personalizuar AI, i ndërtuar rreth një “binjaku digjital” të artistit Shuk Orani — i replikuar dy herë. Teknikisht, sistemi përpunon inputin e zërit dhe tekstit, gjeneron përgjigje të drejtuara nga konteksti brenda karakterit dhe prodhon audio dhe animacion vizual të sinkronizuar në kohë reale — duke krijuar përshtypjen e dy prezencave plotësisht autonome dhe vetëdijshme në një përballje të drejtpërdrejtë. Duke përdorur sintezë zëri në kohë reale, animacion të fytyrës dhe arsyetim të modeleve të mëdha gjuhësore, të dy instancat tërheqin nga i njëjti burim përvoje —momente personale, mendime, bindje — dhe i përdorin si argumente. Secili përpiqet të dëshmojë se është unik, i pazëvendësueshëm, origjinali. Ironia, natyrisht, është se të dy kanë të njëjtën origjinë. Asnjëri nuk është Shuk Orani. Të dy janë absolutisht të bindur që janë.
Cilët janë ‘prindërit’ apo krijuesit e avatarëve binjakë?
Projekti është një bashkëpunim mes tre palëve. Shuk Orani, artisti pas konceptit, ofron bazën kreative dhe konceptuale — identitetin e tij, zërin dhe vizionin. Zhvillimi teknik dhe implementimi i AI është realizuar nga ZeroPerson LLC, një kompani teknologjike me bazë në SHBA, e specializuar në sisteme AI dhe prodhim digjital. Absolute Software GmbH, me seli në Hamburg, Gjermani, ka kontribuar me ekspertizë shtesë teknike dhe mbështetje në projekt. Së bashku, ekipi lidh botët e artit bashkëkohor, inteligjencës artificiale dhe inxhinierisë së softuerit, pikërisht ajo që kërkon një projekt në këtë ndërthurje.
Si lindi ideja?
Ideja lindi nga një bisedë e vazhdueshme brenda ekipit, më shumë si një vëzhgim, në fakt, që bota rreth nesh po përshpejtohet drejt diçkaje gjithnjë e më të çuditshme. Ndjenja jonë e vetvetes po zbehet në heshtje. Vërejtëm që njerëzit po humbasin zakonin e reflektimit. Jo sepse nuk u intereson, por sepse ritmi i jetës moderne nuk lë hapësirë për të. Identiteti është bërë diçka që performohet, jo diçka që jetohet. Ky vëzhgim u bë fara e instalacionit. Donim ta bënim absurdin të dukshëm, të vendosnim një pasqyrë mjaftueshëm të çuditshme për të të ndalur. Dy qenie digjitale, të modeluara nga i njëjti person, të mbyllura në një debat se cila është reale. Asnjëra nuk dyshon. Të dyja janë plotësisht të bindura.
Humori dhe ankthi që krijon kjo pamje janë thelbi. Sepse në momentin që shikuesi e sheh si qesharake — natyrisht që asnjëra nuk është reale — vjen mendimi tjetër, i paftuar: po çfarë më bën mua real? A po performoj edhe unë identitetin tim? A e di vërtet kush jam? Kjo është pyetja me të cilën duam që publiku të largohet.
Cili model përdoret dhe ku përdoret tjetër?
Instalacioni funksionon mbi Gemini 2.5 Flash, një model gjuhësor me performancë të lartë nga Google, pjesë e së njëjtës familje teknologjike që fuqizon produktet AI të Google të përdorura nga miliarda njerëz në mbarë botën. Shpejtësia dhe aftësitë e tij të arsyetimit e bëjnë të përshtatshëm për dialog në kohë reale, të drejtuar nga karakteri,
në thellësinë që kërkon instalacioni. Shtresa e avatarëve është ndërtuar mbi HeyGen, një nga platformat kryesore për video
dhe sintezë zëri me AI, e përdorur gjerësisht në komunikim korporativ, media digjitale dhe prodhim broadcast globalisht. Ajo që i lidh të gjitha është një sistem i personalizuar RAG (Retrieval-Augmented Generation) — një teknikë që lejon secilin avatar të kërkojë në mënyrë aktive në një bazë njohurish të kuruar, të ndërtuar nga mendimet, deklaratat dhe përvojat e vetë Shuk Oranit. Në vend që të gjenerojnë përgjigje të përgjithshme, avatarët tërheqin nga ky arkiv personal për të ndërtuar argumente, për të sjellë kujtime dhe për të pohuar identitetin e tyre. Pikërisht kjo shtresë i jep përballjes specifikë dhe një besueshmëri të çuditshme.
Si ka ndikuar konteksti i kësaj ekspozite në realizimin e instalacionit?
Konteksti ka pasur një rol të rëndësishëm, sidomos për faktin që një projekt i tillë ka nevojë për besim dhe mbështetje që në fazat e hershme. Mbështetja e Fondacionit Mane ka krijuar një bazë që na lejoi ta zhvillojmë idenë pa e komprometuar
kompleksitetin e saj. Kjo të jep një liri të caktuar për të eksperimentuar dhe për ta çuar konceptin deri në fund, pa e thjeshtuar për hir të kufizimeve praktike.
Si ndikon hapësira e ekspozimit në mënyrën si përjetohet “Shuk Orani si Avatar”? Hapësira është pjesë e vetë veprës. Instalacioni nuk është diçka që thjesht vendoset në një ambient — ai ndërton një marrëdhënie me të. Në këtë rast, Galeria GOCAT e mbështet këtë ide përmes mënyrës si është konceptuar ambienti: krijon një ndjesi përballjeje direkte dhe intime me avatarët. Edhe fakti që kjo ekspozitë zhvillohet në këtë kontekst, me mbështetjen e Fondacionit Mane, e forcon atë ndjesinë që publiku nuk është thjesht spektator, por pjesë e një situate që e vendos përballë vetes.
