
Një grua e moshuar qëndron në korridor dhe shikon drejt derës. “Dua të shkoj në shtëpi”, thotë ajo. Ka kaluar dekada në atë apartament, çdo gjë rreth saj është e njohur, fotografitë janë në vendin e tyre. Kur i biri i përgjigjet: “Mami, je në shtëpi”, ajo shqetësohet. Për të tjerët është një vend. Për të, nuk është më një ndjenjë.
Një histori tjetër lidhet me një grua që do ta quajmë zonja B. Ajo nuk u shtrua në spital për shkak të demencës në fillim, por për një problem tjetër fizik. Në pamje të parë dukej e qetë dhe e rregullt. Por dalëngadalë u vunë re detaje të vogla: rregullonte vazhdimisht rrobat, i paloste e i nxirrte sërish, ndërsa para ushqimit mund të rrinte me minuta të tëra duke parë pjatën, sikur kishte harruar si të fillonte të hante. Nuk ishte se nuk kishte uri, thjesht nuk kujtonte procesin.

Më pas u kuptua se jetonte e vetme dhe se për muaj të tërë kishte qenë e izoluar, pa kontakt të përditshëm me njerëz të tjerë. Askush nuk e kishte vënë re sa shumë kishte ndryshuar. Por pas disa ditësh në një ambient të strukturuar, diçka ndryshoi: filloi të përshtatej me rutinën, të njihte fytyrat e stafit, të kuptonte oraret. Dhe një ditë tha diçka që të bën të reflektosh: “Nuk dua të shkoj në shtëpi”.
Kjo fjali ndryshon mënyrën si e kuptojmë demencën. Shtëpia mund të ketë liri, por jo gjithmonë siguri, strukturë apo ndjenjën e përkatësisë. Ndonjëherë, ajo që kërkon një person nuk është vendi fizik, por ndjenja e stabilitetit dhe e njohjes.

Demenca nuk është një pjesë normale e plakjes, siç mendohet shpesh. Ajo është një sëmundje progresive e trurit që ndikon në kujtesë, mendim, sjellje dhe komunikim. Kur një i afërm fillon të harrojë, nuk është çështje “moshe”, por një gjendje që kërkon kuptim dhe përkujdesje. Sjelljet e tyre nuk janë zgjedhje, janë pasojë e sëmundjes.
Shpesh, fraza “dua të shkoj në shtëpi” nuk ka të bëjë me një adresë. Është një kërkesë për siguri, për një vend ku dikur ndiheshin të dobishëm, të dashur dhe të aprovuar. T’u përgjigjesh me “je në shtëpi” mund t’i ngatërrojë më shumë. Ajo që ndihmon është empatia: “Të kuptoj, jam këtu me ty”.
Edhe kur kujtesa zbehet, emocionet mbeten. Një person me demencë mund të mos kujtojë emra apo fytyra, por e ndjen tonin e zërit, respektin, kujdesin. Ndaj mënyra si qëndrojmë pranë tyre ka më shumë rëndësi se çdo fjalë.
Në fund, kuptimi i kësaj gjendjeje ndryshon gjithçka: nuk ka të bëjë me korrigjimin e realitetit të tyre, por me hyrjen në botën e tyre, me durim, mirëkuptim dhe ndjeshmëri.


