English
Health

Pse shumica përdorin dorën e djathtë? Sipas studimit, përgjigjja lidhet me këmbët

Pse shumica përdorin dorën e djathtë? Sipas studimit,

Për dekada me radhë, shkencëtarët janë përpjekur të kuptojnë një nga misteret më interesante të evolucionit njerëzor, pse rreth 90% e njerëzve përdorin dorën e djathtë?

Në çdo kulturë të studiuar deri më sot, shumica dërrmuese e njerëzve shkruajnë me dorë të djathtë. Dhe kjo është diçka shumë e pazakontë në botën e primatëve. Shimpanzetë, shfaqin vetëm preferenca të lehta mes dorës së majtë dhe të djathtës, pa një dominim të qartë si tek njerëzit.

Por, një studim i ri i publikuar në prill 2026 në revistën shkencore PLOS Biology mund të ketë zbuluar më në fund arsyen. Dhe, çuditërisht, përgjigjja nuk lidhet drejtpërdrejt me duart, por me këmbët.

Çfarë zbuluan shkencëtarët?

Pse shumica përdorin dorën e djathtë? Sipas studimit,
Studimi u udhëhoq nga studiuesit Thomas Püschel dhe Rachel Hurwitz nga Universiteti i Oksfordit, në bashkëpunim me Chris Venditti nga Universiteti i Reading.

Ekipi analizoi të dhënat e 2,025 primatëve nga 41 specie të ndryshme majmunësh dhe njerëzish, duke krahasuar faktorë të ndryshëm që mund të lidhen me preferencën për përdorimin e njërës dorë.

Për vite me radhë, teoritë kanë qenë të shumta: gjenetika, zhvillimi i gjuhës, përdorimi i mjeteve, struktura sociale apo mënyra e jetesës. Por asnjë prej tyre nuk kishte arritur të shpjegonte plotësisht pse njerëzit janë kaq fort të prirur drejt dorës së djathtë.

Sipas studimit të ri, dy faktorë rezultuan vendimtarë:madhësia e trurit dhe raporti mes gjatësisë së krahëve dhe këmbëve.

Çfarë lidhje kanë këmbët me dorën dominante?

Pse shumica përdorin dorën e djathtë? Sipas studimit,

Në pamje të parë, pothuajse asnjë. Por pikërisht këtu qëndron zbulimi interesant.

Raporti mes gjatësisë së krahëve dhe këmbëve është një tregues i rëndësishëm i mënyrës sesi lëviz një specie. Kafshët që ecin me katër gjymtyrë ose kalojnë shumë kohë në pemë kanë krahë më të gjatë krahasuar me këmbët. Ndërsa njerëzit, gjatë evolucionit, zhvilluan këmbë më të gjata dhe u bënë plotësisht dykëmbësh.

Sipas studiuesve, momenti kur paraardhësit tanë nisën të ecin në dy këmbë “çliroi” duart nga funksioni i lëvizjes. Duart nuk duheshin më për të mbajtur peshën e trupit apo për t’u ngjitur në pemë, ndaj ato mund të specializoheshin për detyra më të ndërlikuara, si përdorimi i mjeteve dhe manipulimi i objekteve.

Kjo specializim gradual bëri që njëra dorë të bëhej dominante.

Roli i trurit

Pse shumica përdorin dorën e djathtë? Sipas studimit,

Faktori i dytë ishte zgjerimi i trurit njerëzor.

Me kalimin e miliona viteve, truri i njeriut u bë më i madh dhe më kompleks. Kjo lejoi që hemisferat e trurit të specializoheshin më shumë, duke forcuar preferencën për përdorimin e njërës dorë.

Pra, sipas modelit të ri, kombinimi i ecjes në dy këmbë dhe zhvillimit të trurit krijoi dominimin ekstrem të dorës së djathtë tek njerëzit modernë.

Çfarë tregon historia e evolucionit?

Pse shumica përdorin dorën e djathtë? Sipas studimit,
Edhe fosilet duket se e mbështesin këtë teori.

Speciet më të hershme njerëzore, si australopitekët, shfaqnin vetëm preferenca të lehta për njërën dorë, pasi ende kombinonin ecjen në dy këmbë me ngjitjen në pemë dhe kishin tru më të vogël.

Me kalimin e kohës, tek specie si Homo erectus, Neandertalët dhe më pas Homo sapiens, preferenca për dorën e djathtë u bë gjithnjë e më e fortë.

Një rast interesant është Homo floresiensis, i njohur ndryshe si “hobiti” i Indonezisë. Kjo specie kishte tru më të vogël dhe trup të përshtatur si për ecje, ashtu edhe për ngjitje. Sipas studiuesve, ajo tregonte gjithashtu preferenca më të dobëta për njërën dorë, gjë që përputhet me teorinë e re.

Një përgjigje që ndryshon mënyrën si e shohim evolucionin
Studimi sugjeron se tiparet më karakteristike të njeriut nuk shpjegohen gjithmonë nga vetë ato tipare, por nga ndryshime të tjera evolucionare që ndodhën më herët.

Në këtë rast, dominimi i dorës së djathtë mund të jetë, në fakt, një pasojë indirekte e faktit që njerëzit nisën të ecin në dy këmbë miliona vite më parë.

Me pak fjalë, duart tona u bënë ashtu siç janë sot, sepse këmbët tona ndryshuan të parat.

Mos humbisni edhe

REELS

Kripë në plagë 🤨

❣️👏

Ju kë do kishit përqafuar? Gruan apo fizioterapistin?

Nuk para marrim materiale nga rrëmujërat e TikTok-ut shqip, por kjo histori na bëri përshtypje, për më tepër që trajton një çështje delikate. Një ditë, ne mësuam se një vajzë, Pranvera Mollaj (30 vjeç), po vuante nga leucemia akute, ishte në prag vdekjeje dhe për shërim nevojitej transplant urgjent i palcës. TikToker-a të famshëm u angazhuan për rastin dhe njerëzit dhuruan në GoFundMe. Totali i mbledhur: 450,000 euro. Tani, ka dalë një teori e re nga një prej donatorëve dhe mbështetësve të saj (Mr. Eli), se e gjitha ka qenë mashtrim. Ai pretendon se ka folur me një mjek në spitalin ku ishte shtruar Pranvera dhe ai ka deklaruar se pacientja është e shëruar plotësisht dhe mund të jetojë normal si gjithë të tjerët. Eli dyshon se paratë e mbledhura po shfrytëzohen nga dy TikToker-a me banim në Dubai. Pranvera, nga ana e saj, e mohon të ketë mashtrim dhe thotë që pasi të dalë nga spitali (në Dubai), do të paraqesë gjithë dokumentacionin. E ëma e Pranverës, në një bisedë me Elin, ka pranuar se do t’u kthejë lekët shqiptarëve që kanë dhuruar, për aq kohë sa transplanti nuk u krye.

Flisni!

“The Passenger” (1975) është një nga filmat më të dashur për Jack Nicholson. Ai madje e ka quajtur “aventurën më të madhe kinematografike” të jetës së tij. Për të mbrojtur këtë vepër që e donte shumë, Nicholson bleu të drejtat e filmit dhe e mbajti për vite jashtë ekranit. Në vitin 2003 nisi negociatat me Sony-n për ta rikthyer sërish për publikun. Filmi ndjek historinë e një gazetari të lodhur, i cili gjatë një udhëtimi merr një vendim të papritur që i jep mundësinë të hyjë në një jetë krejt tjetër. Në fillim duket si liri. Një shkëputje e pastër nga gjithçka prej së cilës ka ikur. Por teksa lëviz në vende të panjohura, ajo jetë e re nis të rëndojë më shumë seç e kishte imagjinuar. Filmi kthehet në një udhëtim të heshtur dhe të ngadaltë mbi identitetin, arratisjen dhe pyetjen nëse mund t’i shpëtosh ndonjëherë vetes. Po, ia vlen ta shikoni!

Ju si do kishit folur? 🤓

Jeni gati për 11 korrik apo jo? 🤭

Arbër Xhekaj, është sportisti më viral i momentit në Kanada

Why are most people right-handed? According to the study, the answer is related to the feet

Pse shumica përdorin dorën e djathtë? Sipas studimit,

For decades, scientists have tried to understand one of the most fascinating mysteries of human evolution: why are about 90% of people right-handed?

In every culture studied to date, the vast majority of people write with their right hand. And this is something very unusual in the primate world. Chimpanzees, on the other hand, show only slight preferences between the left and right hands, without a clear dominance like in humans.

But a new study published in April 2026 in the scientific journal PLOS Biology may have finally uncovered the reason. And, surprisingly, the answer isn't directly related to the hands, but to the feet.

What did scientists discover?

Pse shumica përdorin dorën e djathtë? Sipas studimit,
The study was led by researchers Thomas Püschel and Rachel Hurwitz from the University of Oxford, in collaboration with Chris Venditti from the University of Reading .

The team analyzed data from 2,025 primates from 41 different species of monkeys and humans, comparing different factors that may be associated with a preference for using one hand.

For years, theories have abounded: genetics, language development, tool use, social structure, or lifestyle. But none of them have fully explained why people are so strongly right-handed.

According to the new study, two factors proved decisive: brain size and the ratio between arm and leg length.

What do feet have to do with dominant hand?

Pse shumica përdorin dorën e djathtë? Sipas studimit,

At first glance, almost none. But that's where the interesting discovery lies.

The ratio of arm to leg length is an important indicator of how a species moves. Animals that walk on all fours or spend a lot of time in trees have longer arms compared to their legs. Humans, on the other hand, developed longer legs and became fully bipedal over the course of evolution.

According to researchers, the moment our ancestors started walking on two legs "liberated" the hands from the function of movement. Hands were no longer needed to support the body's weight or climb trees, so they could specialize for more complex tasks, such as using tools and manipulating objects.

This gradual specialization caused one hand to become dominant.

The role of the brain

Pse shumica përdorin dorën e djathtë? Sipas studimit,

The second factor was the expansion of the human brain.

Over millions of years, the human brain became larger and more complex. This allowed the cerebral hemispheres to become more specialized, reinforcing the preference for using one hand.

So, according to the new model, the combination of bipedalism and brain development created extreme right-handedness in modern humans.

What does the history of evolution show?

Pse shumica përdorin dorën e djathtë? Sipas studimit,
Even fossils seem to support this theory.

The earliest human species, such as australopithecines, showed only slight preferences for one hand, as they still combined bipedalism with tree climbing and had smaller brains.

Over time, in species like Homo erectus, Neanderthals, and then Homo sapiens, the preference for the right hand became increasingly strong.

One interesting case is Homo floresiensis, otherwise known as the “hobbit” of Indonesia. This species had a smaller brain and a body adapted for both walking and climbing. According to the researchers, it also showed weaker hand preference, which is consistent with the new theory.

An answer that changes the way we see evolution
The study suggests that the most characteristic human traits are not always explained by those traits themselves, but by other evolutionary changes that occurred earlier.

In this case, right-handedness may, in fact, be an indirect consequence of the fact that humans began walking on two legs millions of years ago.

In short, our hands became what they are today because our feet changed first.

×