
Dalina Buzi publikoi së fundmi një video në Instagram, ku ndau shqetësimin e saj për një të dhënë që, edhe pse duket si të gjitha statistikat e zakonshme, në fakt flet për një plagë të thellë sociale: më shumë se gjysma e grave në Shqipëri mbi moshën 25 vjeç kanë vetëm arsim fillor ose 9-vjeçar.
View this post on Instagram
Sipas të dhënave të publikuara, 52.2% e grave dhe 43.6% e burrave mbi 25 vjeç zotërojnë vetëm arsim bazë. Shifra është ulur lehtë krahasuar me vitin 2018, sidomos te gratë, por mbetet ende shumë e lartë, veçanërisht kur krahasohet me vendet e rajonit dhe me Bashkimin Europian.

Edhe pse fillimisht duket si një problematikë e arsimit, në të vërtetë, është shumë më tepër se kaq, sepse bëhet fjalë për ekonomi, pavarësi, mundësi, treg pune, emancipim dhe, në shumë raste, fate të ndërprera shumë herët.
Kur një grua nuk arrin të përfundojë arsimin e mesëm apo të lartë, pas kësaj nuk qëndron pothuajse kurrë mungesa e dëshirës për të mësuar. Shpesh qëndron një familje që nuk e ka parë shkollimin e vajzës si prioritet. Qëndron mentaliteti se "vajza boll i ka edhe 8 klasë shkollë”, qëndron varfëria, distanca nga shkolla, puna në fëmijëri, martesa e hershme ose mentaliteti se investimi te një vajzë nuk “kthehet” njësoj si investimi te një djalë.
Pikërisht kjo u pa edhe në diskutimin që Dalina hapi në Instagram, ku shumë vajza dhe gra ndanë historitë e tyre, ose të nënave apo motrave të tyre (historitë mund t'i lexoni në fund të artikullit). Në shumë prej tyre, arsimi nuk ishte braktisur sepse nuk donin të vazhdonin, por sepse dikush tjetër (kryesisht babai) kishte vendosur se nuk duhej. Arsyeja kryesore, sipas rrëfimeve, ishte një përzierje e mentalitetit të prapambetur dhe kushteve ekonomike.
Si ta lexojmë 52.2%? Janë 1 në 2 gra që ndoshta mund të kishin qenë mësuese, ekonomiste, doktoresha, infermiere, sipërmarrëse, juriste, menaxhere etj. Janë gra që ndoshta sot do të kishin një pagë më të mirë, më shumë liri vendimmarrjeje, më shumë siguri financiare dhe më pak varësi nga dikush tjetër.
Në praktikë, një nivel kaq i ulët arsimimi ndikon drejtpërdrejt edhe tek ekonomia. Një pjesë e madhe e popullsisë e ka më të vështirë të integrohet në vende pune që kërkojnë kualifikim më të lartë, aftësi profesionale apo përshtatje me teknologjinë dhe tregun modern. Kjo sjell paga më të ulëta, mungesë stafi të kualifikuar dhe një treg pune që mbetet i përqendruar kryesisht në sektorë me vlerë të shtuar të ulët.
Pak kohë më parë, edhe një anketë e Bankës Botërore tregonte se një nga shqetësimet kryesore të bizneseve në Shqipëri është mungesa e aftësive te punonjësit. Pra, problemi nuk është vetëm individual.
Krahasimi me rajonin e bën situatën edhe më të qartë. Në Serbi dhe Maqedoninë e Veriut, përqindja e popullsisë mbi 25 vjeç me vetëm arsim fillor është nën 25%, dukshëm më e ulët se në Shqipëri. Kosova ka pasur shifra më të afërta me Shqipërinë, por vitet e fundit ka investuar më shumë në arsimin profesional, duke e parë atë si një mënyrë për të lidhur më mirë të rinjtë dhe të rriturit me tregun e punës.
Diskutime të tilla nuk duhet të mbeten sporadike, të varura nga një video në Instagram apo nga ndjeshmëria e një personi të caktuar. Duhet të bëhen pjesë e fushatave të njerëzve që kanë ndikim publik, pjesë e bisedave në emisione televizive, pjesë e tryezave ku flitet për zhvillimin e vendit dhe, mbi të gjitha, pjesë reale e reformave dhe programeve politike, atyre programeve që premtojnë të ardhmen e këtij vendi, por që votohen nga njerëz që nuk i lexojnë kurrë.
Shqetësimi sot nuk është vetëm pse kaq shumë gra dhe burra në Shqipëri kanë mbetur me arsim bazë, por sa prej tyre do të kishin pasur një jetë tjetër, nëse dikush do t’u kishte thënë në kohë se shkolla nuk ishte luks, por e drejtë.
Disa nga historitë e mbërritura në Instagramin e Dalinës, të ndara nga vajza dhe gra që e kanë përjetuar vetë këtë realitet, i gjeni në vijim.


























