
Shumë njerëz besojnë se performuesit më të mirë arrijnë sukses sepse janë më inteligjentë, më të talentuar ose punojnë më shumë se të tjerët. Megjithatë, psikologjia sugjeron se aftësia që i dallon më shpesh nuk është domosdoshmërisht talenti, por një proces mendor i quajtur metakognicion. Me pak fjalë, ai përshkruhet si "të menduarit rreth të menduarit", aftësia për të vëzhguar, analizuar dhe korrigjuar mënyrën se si mendojmë. Studimet tregojnë se metakognicioni luan një rol kyç në të nxënë, zgjidhjen e problemeve dhe performancën e lartë akademike e profesionale.
Ndryshe nga shumica e njerëzve që fokusohen vetëm te detyra që kanë përpara, personat me aftësi të forta metakognitive bëjnë vazhdimisht një hap pas. Ata i bëjnë vetes pyetje si: “A po funksionon kjo strategji?”, “A po e trajtoj problemin në mënyrën e duhur?” ose “Çfarë mund të përmirësoj?”. Kjo u lejon të identifikojnë gabimet më shpejt dhe të përshtatin qasjen e tyre para se problemet të bëhen më të mëdha.

Ekspertët e përshkruajnë metakognicionin si një lloj sistemi të brendshëm kontrolli të cilësisë. Në vend që të veprojnë me autopilot, njerëzit me këtë aftësi monitorojnë vazhdimisht progresin e tyre, sfidojnë supozimet personale dhe vlerësojnë nëse po ecin në drejtimin e duhur. Pikërisht kjo vetëdije e lartë mendore i ndihmon të marrin vendime më të mira dhe të mësojnë më shpejt nga përvojat e tyre.
Kërkimet në fushën e edukimit kanë treguar vazhdimisht se nxënësit dhe studentët me aftësi më të mira metakognitive priren të kenë rezultate më të larta. Arsyeja nuk është domosdoshmërisht se janë më inteligjentë, por sepse dinë të vlerësojnë me saktësi atë që dinë dhe atë që nuk dinë. Kjo i ndihmon të përqendrojnë energjinë aty ku kanë më shumë nevojë për përmirësim.

Metakognicioni nuk lidhet vetëm me suksesin akademik. Studime të tjera kanë treguar se ai luan rol edhe në kreativitet, zgjidhjen e problemeve dhe përshtatjen ndaj situatave të reja. Njerëzit që reflektojnë mbi proceset e tyre mendore janë më të aftë të ndryshojnë strategji kur diçka nuk funksionon dhe të gjejnë zgjidhje alternative.
Lajmi i mirë është se kjo aftësi mund të zhvillohet. Ekspertët rekomandojnë praktika të thjeshta si mbajtja e një ditari reflektues, analizimi i gabimeve pas përfundimit të një detyre dhe vetëpyetja e rregullt gjatë punës. Edhe pyetje të thjeshta si “Çfarë po më pengon?” ose “A ka një mënyrë më të mirë për ta bërë këtë?” mund të forcojnë gradualisht metakognicionin.

Shkurtimisht, diferenca mes një personi që përmirësohet vazhdimisht dhe një tjetri që ngec shpesh nuk qëndron te inteligjenca apo talenti i lindur. Shpesh qëndron te aftësia për të analizuar mendimet, vendimet dhe strategjitë e veta. Me fjalë të tjera, njerëzit më të suksesshëm nuk mendojnë vetëm më shumë, ata mendojnë më mirë për mënyrën se si mendojnë.


